Umieszczanie w internecie zdjęć innych osób bez ich zgody i wiedzy

Czy można zamieszczać w internecie zdjęcia bez zgody zainteresowanych osób?

Często użytkowniczki pytają, czy można zamieszczać czyjeś zdjęcia w internecie, np. na stronach społecznościowych, klasowych itp., nie pytając o zgodę osób, które są na tych zdjęciach. Czy kolega, który zamieszcza bez mojej zgody moje zdjęcia w Internecie ma do tego prawo? Nawet jeśli robi to bez złych zamiarów, po prostu dokumentując jakąś imprezę, czy wydarzenie, czy powinien wówczas spytać mnie o zgodę? Pytanie ma więc bardziej zasadniczy charakter, a więc: Czy wolno wykorzystywać mój wizerunek bez mojej zgody?

Istnieją dwie podstawy prawne, na które można się powołać przy żądaniu usunięcia czyjegoś wizerunku z Internetu lub z innego nośnika (gazeta, książka, etc) w którym umieszczono fotografię.

Zgodnie z art. 81 ustawy o ochronie praw autorskich i prawach pokrewnych ochronie podlega m.in. wizerunek osoby, a rozpowszechnianie tego wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej. Nawet jeśli jest to więc „niewinne zdjęcie” danej osoby, osoba ta może żądać jego usunięcia z miejsca publicznego, jakim jest internet.

W braku wyraźnego zastrzeżenia zezwolenie nie jest wymagane, jeżeli osoba ta otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie.

Ni e jest wymagane zezwolenie na rozpowszechnianie wizerunku:

1) osoby powszechnie znanej, jeżeli wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, w szczególności politycznych, społecznych, zawodowych;

2) osoby stanowiącej jedynie szczegół całości takiej jak zgromadzenie, krajobraz, publiczna impreza.

Zgodnie z w/w artykułem rozpowszechnianie wizerunku osoby, która nie jest powszechnie znana w Internecie, prasie, mediach, etc. wymaga jej zgody.

Prawo do żądania usunięcia wizerunku i odszkodowania wynika z art. 78 ust.1 ustawy o prawach autorskich. Na jego podstawie można żądać usunięcia swojego wizerunku z Internetu (lub innego miejsca publikacji) i żądać odszkodowania.

Wizerunek osoby jest jej dobrem osobistym i każda osoba ma prawo do jego ochrony.

Taką ochronę przewiduje również kodeks cywilny w art. 23, który mówi: „dobra osobiste człowieka , jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, (…) pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach”.

Zgodnie z art. 24 KC osoba, której wizerunek wykorzystano bez jej zgody ma prawo żądania usunięcia swojego wizerunku z miejsca publikacji. Ponadto osoba, której prawo do ochrony wizerunku naruszono może żądać od osoby, która dopuściła się naruszenia, zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny.

Jeśli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona jakaś szkoda materialna, za którą można np. uznać utratę pracy ze względu na publikowane zdjęcie, itp., poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych przewidzianych w Kodeksie Cywilnym.

PODSTAWA PRAWNA

USTAWA z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. 1994 Nr 24 poz. 83)

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93, z późn. zmianami)

Autorka: dr Anna Konopacka

Urlop tacierzyński - ojcowski

URLOP OJCOWSKI (TACIERZYŃSKI) – CO TO JEST, OD KIEDY OBOWIĄZUJE, KTO MOŻE Z NIEGO KORZYSTAĆ?

Obowiązująca od 1 stycznia 2010 roku nowelizacja Kodeksu Pracy wprowadziła szereg zmian w przepisach dotyczących urlopów macierzyńskich. Istotnym novum wprowadzonym przez ustawodawcę są urlopy ojcowskie (tacierzyńskie).

Od 1 stycznia 2010 nie tylko matki, ale również ojcowie będą mogli korzystać z płatnego urlopu, w trakcie którego będą mogli wesprzeć żonę/ partnerkę, poznać i zaopiekować się swoim dzieckiem.

Zgodnie z art. 182 ³ KP pracownik – ojciec wychowujący dziecko ma prawo do urlopu ojcowskiego w wymiarze 2 tygodni, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 12 miesiąca życia.
Zatem zgodnie z w/w przytoczonym artykułem urlop ojcowski przysługuje pracownikowi – ojcu, który zatrudniony jest na podstawie przepisów kodeksu pracy. Osoby, które świadczą pracę na podstawie umów cywilno- prawnych ( a więc np. zlecenia, o dzieło) nie będą mogły korzystać z takiego urlopu.

Urlopu ojcowskiego udziela się na pisemny wniosek pracownika- ojca wychowującego dziecko.
Wniosek o urlop musi zostać złożony najpóźniej na 7 dni przed planowanym urlopem. Pracodawca nie może odmówić pracownikowi udzielenia takiego urlopu.

Ważne !!!
W 2010 i 2011 roku wymiar urlopu ojcowskiego wynosi 1 tydzień.
Dopiero od stycznia 2012 roku wymiar urlopu ojcowskiego będzie zwiększony do 2 tygodni.

Za okres przebywania na urlopie ojcowskim ojciec dziecka będzie otrzymywał zasiłek ojcowski (odpowiednik zasiłku macierzyńskiego) w wysokości 100 % średniej pensji z ostatnich 12 miesięcy.

Tydzień urlopu ojcowskiego odpowiada 7 dniom kalendarzowym.

Po zakończeniu urlopu ojcowskiego pracodawca zobowiązany jest do przyjęcia pracownika na dotychczasowe stanowisko pracy, a jeżeli nie jest to możliwe, na stanowisko równorzędne z zajmowanym przed tym urlopem lub na innym stanowisku odpowiadającym jego kwalifikacjom zawodowym, za wynagrodzeniem za pracę jakie otrzymywałby, gdyby nie skorzystał z urlopu.
W/w zasady wynikają z zapisu art. 183² KP i głównie dotyczą urlopów macierzyńskich. Ustawodawca nakazuje jednak, aby ojcowie- pracownicy byli chronieni przed zwolnieniem podobnie jak matki. Oczywiście należy wziąć pod uwagę fakt, że 1 lub 2 tygodnie urlopu ojcowskiego nie powodują konieczności reorganizacji pracy u pracodawcy w takim zakresie jak półroczna nieobecność pracownicy – matki. Nie mniej jednak świadomość bezpieczeństwa zatrudnienia po skorzystaniu z urlopu ojcowskiego, który jest dodatkowym urlopem w ciągu danego roku, może przyczynić się do tego, że ojcowie będą chętniej z niego korzystali.

Zaletą urlopu ojcowskiego jest to, że można z niego skorzystać w tym samym czasie kiedy z urlopu macierzyńskiego korzysta kobieta. Dzięki takiemu rozwiązaniu oboje rodzice mogą spędzić ze swoim dzieckiem pierwsze dni wspólnie.

Pozostałe urlopy (np. urlop wychowawczy) przysługujące ojcu zgodnie z Kodeksem Pracy rodzice muszą dzielić w czasie, tzn. nie mogą z nich korzystać w tym samym okresie. Ponadto Kodeks Pracy zobowiązuje rodziców do sporządzenia oświadczeń, że nie będą z tych urlopów korzystali jednocześnie.

PODSTAWA PRAWNA:
USTAWA z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy — Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U.2008r, nr 237 poz. 1654)
USTAWA z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. 1974 Nr 24 poz. 141 z późn. zm.)
Ustawa z dnia 25 czerwca 1999r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U.Nr 60, poz. 636, z późn. zm.)

autorka: dr Anna Konopacka

Kredyt a rozwód

Kredyt a rozwód.

W przypadku rozwodu powstaje pomiędzy małżonkami rozdzielność majątkowa (o ile już wcześniej nie podpisywali w trakcie lub przed zawarciem związku intercyzy). Rozdzielność majątkowa nie prowadzi jednak automatycznie do podziału majątku. Podział majątku to odrębna czynność, która nie jest możliwa tak długo, jak długo między małżonkami trwa ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej. Podział majątku możliwy jest także w czasie trwania postępowania rozwodowego, o ile jedno z małżonków zgłosi taki wniosek wraz z pozwem rozwodowym a sąd uzna, że podział nie przedłuży samego procesu. W przypadku gdy sprawa jest skomplikowana, co grozi przedłużeniem samego postępowania rozwodowego, sąd nie będzie rozpatrywał wniosku o podział majątku wspólnego. Konieczne będzie wówczas dodatkowe postępowanie. I tak co do zasady podział przeprowadzany jest dopiero po uprawomocnieniu się wyroku rozwodowego.

Wiele osób obawia się wnoszenia sprawy o rozwód z powodu pozaciąganych wspólnie z małżonkiem długów. Długi zaciągnięte wspólnie a powstałe w czasie trwania małżeństwa obciążają oboje małżonków. Rozwód i ustanowienie między małżonkami rozdzielności majątkowej powodują, że małżonkowie w częściach równych są zobowiązani do ich spłaty.
Należy pamiętać, że podział majątku dokonywany sądownie czy umownie dotyczy głównie podziału aktywów majątkowych. Jeśli więc małżonkowie w czasie małżeństwa zgromadzili określony majątek, to właśnie on podlega podziałowi. Podziału można dokonać sądownie- w przypadku sporu, albo w postaci umowy. Jeśli w skład majątku wchodzą prawa do nieruchomości, wówczas umowa taka powinna być sporządzona w formie aktu notarialnego. Małżonkowie dzielą więc pomiędzy siebie to, co posiadają- mieszkanie, działkę, lokaty w banku, przedmioty codziennego użytku, samochód. Jeśli są zgodni, mogą w umowie podziału majątku zawrzeć zobowiązania, że zobowiązują się spłacić dane zobowiązania. W przypadku podziału sądowego, z długami rzecz przedstawia się inaczej. Sąd dzieląc majątek małżonków nie dokonuje podziału np. kredytu mieszkaniowego. Sąd może przyznać mieszkanie jednemu z małżonków. Jeśli mieszkanie to obciążone jest kredytem hipotecznym, który zaciągnęli oboje małżonkowie, to nadal wspólnie są zobowiązani do jego spłaty. Sąd może jednak wskazać w postanowieniu o podziale majątku wspólnego, który z małżonków powinien zobowiązanie zapłacić. Przykładowo, sąd w wyniku podziału majątku wspólnego przyznaje byłej żonie prawo do mieszkania obciążonego hipoteką. Sąd uznaje jednak, że z prawem tym związany jest obowiązek żony do spłacania rat kredytu. Zobowiązanie to jest wiążące pomiędzy małżonkami, jednak nie wywiera bezpośredniego skutku wobec wierzycieli.

Należy pamiętać jednak, że zaciągnięte zobowiązania nadal obciążają oboje małżonków wobec wierzycieli, tutaj banku. Jeśli małżonkowie zaciągali kredyt wspólnie na zakup mieszkania, które po rozwodzie przypadło w udziale jednemu z nich, to nawet jeśli sąd nakazał spłatę kredytu osobie, której mieszkanie przyznał, bank nadal może domagać się spłaty od obojga małżonków. Umowa zawarta z bankiem w czasie trwania małżeństwa nadal obowiązuje. Oczywiście, w sytuacji gdy małżonek zwolniony przez sąd z obowiązku płacenia rat kredytu zostanie przez bank wezwany do zapłaty i ureguluje dług, może dochodzić od współmałżonka roszczenia regresowego. Wymaga to jednak, w braku dobrowolnej zapłaty, wszczęcia postępowania sądowego.

Wyjściem z sytuacji jest poniekąd renegocjowanie umowy z bankiem. Zgodnie z obowiązującą w polskim systemie prawnym zasadą swobody umów, umowa kredytu może być zmieniona. W interesującej nas sytuacji, można starać się, aby w miejsce obojga małżonków jako kredytobiorców, bank zgodził się na wstąpienie jednego małżonka, jako podmiotu wyłącznie odpowiedzialnego za spłatę długu. Należy jednak liczyć się z faktem, że dla banku i innego wierzyciela, posiadanie po stronie kredytobiorcy dwóch osób jest bardziej dogodne niż jednej. Jeśli jednak zarobki i zabezpieczenie spłaty kredytu ( np. w postaci przedstawienia dodatkowych żyrantów) przez jedno z małżonków wyda się wystarczające, wówczas bank nie powinien sprzeciwić się takiej zmianie w umowie. Bank nie jest jednak zobligowany w razie rozwodu kredytobiorców do zmieniania treści umowy kredytowej, o czym należy w każdym przypadku pamiętać.

autorka: mgr Anna Szul-Szywała

Opieka nad dziećmi, gdy rodzice wyjeżdżają za granicę

Opieka nad dziećmi, gdy rodzice wyjeżdżają za granicę

W przypadku, gdy oboje rodzice wyjeżdżają za granicę, a nieletnie dziecko zostaje w kraju, konieczne jest zapewnienie mu opieki. Chodzi tu nie tylko o opiekę faktyczną, ale i prawną. Opieka prawna potrzebna jest także wówczas, gdy tylko jedno z rodziców sprawuje władzę rodzicielską nad dzieckiem i właśnie ten rodzic wyjeżdża na dłużej pozostawiając dziecko pod opieką innych osób.
Rodzice jako prawni opiekunowie dziecka sprawują nad nim władzę rodzicielską. Tylko oni uprawnieni są do sprawowania zarządu osobą i majątkiem dziecka, podejmują decyzje dotyczące dziecka. Wszelkie istotne decyzje, takie jak nauka, leczenie, wyjazdy dziecka wymagają zgody obojga rodziców sprawujących władzę rodzicielską ( albo rodzica sprawującego władzę). Decyzje te nie mogą być podejmowane przez osoby sprawujące faktyczną opiekę, a więc np. babcię, dziadka, rodzeństwo itp. Nie można enumeratywnie wyliczyć wszystkich spraw, które wymagają akceptacji rodziców. Istnieją także przypadki, w których tylko rodzice lub opiekunowie prawni dziecka powinni być informowani o stanie dziecka.

Dlatego tak ważne jest, aby przed wyjazdem za granicę uregulować kwestię opieki nad nieletnim dzieckiem pozostającym w Polsce. Samo powierzenie dziecka osobie z rodziny – babci, dziadkowi, dalszej rodzinie czy pełnoletniemu rodzeństwu, nie wystarcza. W każdej bowiem sytuacji, w której konieczne będzie szybkie podjęcie decyzji dotyczącej dziecka, osoba faktycznego opiekuna nie będzie mogła działać. Dotyczy to np. wyrażenia zgody na zabieg medyczny, zapisanie dziecka do placówki oświatowej ( szkoły, przedszkola), zmianę trybu nauki, wybór przedmiotów, zajęcia pozalekcyjne. Szkoła nie ma podstaw, aby osobie sprawującej faktyczną opiekę udzielać informacji o postępach w nauce czy problemach wychowawczych dziecka. Oczywiście szkoła często znając sytuację faktyczną dziecka udziela takich informacji np. babci sprawującej opiekę, jednak nie jest to właściwe postępowanie.

Opiekun faktyczny także nie ma możliwości dochodzenia praw należnych dziecku i występowania w jego imieniu. Nie może np. domagać się alimentów od osób zobowiązanych, świadczeń z opieki społecznej, wydania dziecka od osoby nieupoważnionej.

Z tych powodów, zanim rodzice wyjadą za granicę powinni rozważyć zapewnienie opieki prawnej nad dzieckiem na czas swojej nieobecności. Ma to na celu ochronę praw dziecka, ale także uchronienie się od zarzutu porzucenia dziecka.

Przekazanie sprawowania opieki prawnej nad dzieckiem w drodze pełnomocnictwa notarialnego.
Rodzice ( ewentualnie opiekunowie prawni) mogą upoważnić pełnoletnią osobę do sprawowania opieki prawnej nad ich małoletnim dzieckiem poprzez udzielenie jej pełnomocnictwa notarialnego. Pełnomocnictwo takie powinno wymieniać osoby ( osobę), której rodzice powierzają sprawowanie opieki nad dzieckiem. Osoba opiekuna musi być pełnoletnia i posiadać zdolność do czynności prawnych. Opiekunem może być ktoś z rodziny, ale i osoba niespokrewniona z dzieckiem. Pełnomocnictwo może być ograniczone w czasie – np. określać, że wygasa po danym terminie, albo nieograniczone ( np. na czas pobytu rodziców za granicą, bez daty końcowej). Pełnomocnik- opiekun może być uprawniony do wykonywania tylko części obowiązków i praw wobec dziecka. Pełnomocnictwo może stanowić, że do dokonania określonych czynności potrzebna jest zgoda rodziców. Przekazanie opieki nad dzieckiem w takiej formie nie powoduje utraty władzy rodzicielskiej przez rodziców. Pełnomocnictwo może być w każdym czasie odwołane. Odwołanie pełnomocnictwa powinno nastąpić przez oświadczenie woli oraz odebranie dokumentu pełnomocnictwa.

Sądowe ustanowienie opieki prawnej nad dzieckiem.
W sytuacji, gdy rodzice nie sprawują nad dzieckiem władzy rodzicielskiej, np. z powodu wyjazdu za granicę na dłuższy czas, istnieją podstawy do podjęcia przez sąd kroków zmierzających do ustanowienia dla dziecka opiekuna prawnego. Sąd rodzinny i opiekuńczy może działać z urzędu, o ile poweźmie wiadomość, że dobro dziecka jest zagrożone. Instytucje takie jak szkoła, szpital, opieka społeczna, mają obowiązek poinformować sąd rodzinny w razie podejrzenia, że zachodzą okoliczności wskazujące na zagrożenie interesów dziecka. Sąd może być także powiadamiany o braku sprawowania opieki nad dzieckiem przez inne osoby np. sąsiadów, czy członków dalszej rodziny dziecka, nauczycieli.

Sąd może zawiesić rodzicom sprawowanie władzy rodzicielskiej, jeśli nie mogą jej sprawować z powodu przemijającej przeszkody ( czasowy wyjazd za granicę) i ustanowić dla dziecka opiekuna prawnego. Opiekunem prawnym może być osoba wskazana przez rodziców lub też osoba, która zdaniem sądu zapewni dziecku prawidłową opiekę i wychowanie.
Jeśli rodzice nadużywają władzy rodzicielskiej lub jej nie wykonują zaniedbując dziecko, sąd może pozbawić ich władzy rodzicielskiej, przyznając dziecku opiekuna prawnego. Wyjazd za granicę i brak zapewnienia na ten czas należytej opieki nad dzieckiem może być uznany za formę nadużycia władzy rodzicielskiej w stosunku do dziecka. Będzie tak wtedy, gdy rodzice nie zagwarantują środków utrzymania dziecka, nie będą się nim interesować, utrzymywać z nim kontaktu. W szczególnie drastycznych sytuacjach, można rozważać nawet skierowanie sprawy do prokuratury w związku z podejrzeniem popełnienia przestępstwa porzucenia dziecka.

Nazwisko dziecka

Nazwisko dziecka.

Nazwisko dziecka z małżeństwa:

Dziecko, które urodzi się w czasie trwania małżeństwa, lub w ciągu 300 dni od unieważnienia lub rozwiązania małżeństwa, uważane jest za dziecko małżeńskie, pochodzące od męża matki. Takie domniemanie obowiązuje nawet wtedy, gdy i tak wiadomo, że ojcem biologicznym dziecka jest inny mężczyzna.
Małżonkowie zawierając małżeństwo oświadczają, jakie nazwisko będzie nosić dziecko z ich związku. Najczęściej jest to nazwisko męża, ale może być to także nazwisko żony lub nazwisko składające się z nazwisk obojga rodziców. Dziecko małżeńskie nosi więc nazwisko wspólne małżonków. Jeśli małżonkowie mają różne nazwiska, wówczas dziecko nosi nazwisko wskazane przez nich w oświadczeniu podpisywanym przy zawieraniu związku małżeńskiego. Dziecko pochodzące z małżeństwa może więc nosić nazwisko będące nazwiskiem jednego z rodziców, albo nazwisko powstałe z połączenia obu nazwisk. Jeśli przy zawieraniu związku małżeńskiego małżonkowie nie złożą oświadczenia jakie nazwisko będzie nosić ich dziecko, wówczas dziecko nosi nazwisko składające się z nazwiska ojca i matki.
Małżonkowie mogą zmienić zdanie, do czasu sporządzania aktu urodzenia ich pierwszego dziecka- przed sporządzeniem tego aktu mogą zmienić oświadczenie o tym, jakie nazwisko będą nosić ich dzieci.

Jeśli dziecko urodzone w małżeństwie pochodzi od innego mężczyzny niż mąż matki, to i tak w akcie urodzenia zostanie wpisane mu nazwisko męża matki. Dopiero jeśli zostanie wszczęta sprawa sądowa o zaprzeczenie ojcostwa męża matki i sąd uzna, że mąż matki nie jest ojcem, wówczas ojciec biologiczny będzie mógł dziecko uznać, lub zostanie sądownie ustalone jego ojcostwo. Na tej podstawie będzie mógł być dopiero sporządzony wpis w akcie urodzenia zmieniający nazwisko dziecka.

Przykład: Olga i Jacek są małżeństwem. Nie mieszkają ze sobą od dawna, Olga wyjechała za granicę, gdzie związała się z nowym partnerem. Zaszła z nim w ciążę i urodziła dziecko. W czasie, kiedy była w ciąży rozpoczęła się jej sprawa rozwodowa z Jackiem. Dziecko urodziło się w czasie trwania małżeństwa. W akcie urodzenia jako ojciec wpisany jest Jacek, a dziecko nosi jego nazwisko. Olga lub Jacek w ciągu 6 miesięcy od urodzenia dziecka muszą złożyć wniosek do sądu o zaprzeczenie ojcostwa Jacka. Gdy ono się uprawomocni, w akcie urodzenia dziecka Jacek zostanie wykreślony jako ojciec, a dziecko otrzyma nazwisko Olgi. Jeśli partner Olgi ( ojciec biologiczny dziecka) je uzna i oboje rodzice wyrażą na to zgodę, dziecko będzie nosić nazwisko swojego ojca biologicznego, a ojciec ( partner Olgi) zostanie wpisany jako ojciec dziecka w akcie urodzenia. Jeśli ojcostwo zostanie ustalone sądownie, to sąd na wniosek Olgi zdecyduje, czy dziecko będzie nosić nazwisko partnera ( ojca dziecka).

Może także zdarzyć się taka sytuacja, że rodzice dziecka zawrą małżeństwo po urodzeniu się dziecka. W takim przypadku także obowiązuje zasada, że dziecko będzie nosić nazwisko zgodnie z oświadczeniem wyrażonym przez małżonków przy zawieraniu małżeństwa. Jeśli dziecko ukończyło 13 lat, do zmiany nazwiska potrzebna jest jego zgoda.

Nie dotyczy to sytuacji, gdy dziecko nosi nazwisko swojego ojca nie będącego mężem matki.

Nazwisko dziecka pozamałżeńskiego:

W przypadku, kiedy dziecko nie pochodzi z małżeństwa, istnieje kilka możliwości postępowania.
W chwili urodzenia dziecka pozamałżeńskiego, w akcie urodzenia wpisane jako nazwisko dziecka- nazwisko matki. W miejsce nazwiska ojca także wpisuje się nazwisko matki.

Przykład:
Karol i Wanda są w związku nieformalnym. Ze związku tego urodził się syn Michał. Michał w akcie urodzenia będzie mieć wpisane nazwisko swojej matki. Jeśli Karol uzna Michała za swojego syna, to Michał będzie nosić nazwisko jakie rodzice ustalą ( może to być nazwisko ojca, matki albo podwójne).

Jeśli ojciec uzna dziecko, wówczas dziecko nosi nazwisko wskazane przez obojga rodziców w oświadczeniach potrzebnych do uznania. Może to być nazwisko ojca, matki lub nazwisko składające się z nazwisk obojgu rodziców. Jeśli rodzice nie złożą stosownego oświadczenia w przedmiocie nazwiska dziecka, będzie ono nosić nazwisko powstałe przez dołączenia do nazwiska matki nazwiska ojca.

Inny sposobem ustalenia, że dziecko pozamałżeńskie jest dzieckiem danego mężczyzny jest sądowe ustalenie ojcostwa. Takiego ustalenia może żądać zarówno matka, jak i domniemany ojciec dziecka. Sąd ustalając ojcostwo decyduje jakie nazwisko nadać dziecku. Sąd może nadać dziecku nazwisko w wyroku stwierdzającym ojcostwo lub w późniejszym postanowieniu. Jeśli dziecko ukończyło 13 lat, do zmiany jego nazwiska potrzebna jest zgoda dziecka.

Przykład:
Monika urodziła Maję ze związku z Filipem. Filip nie przyznaje się do ojcostwa, twierdzi, że Monika miała także innych partnerów. Monika złożyła sprawę do sądu rodzinnego o ustalenie, że Filip jest ojcem Mai. Sąd na podstawie badań DNA ustalił, że faktycznie Filip jest ojcem Mai. Monika nie chciała jednak, aby dziecko nosiło nazwisko ojca, a Filip także nie złożył takiego wniosku. Ojcostwo zostało stwierdzone, jednak dziecko nosi nazwisko swojej matki.

Jeśli ojciec nie uzna dziecka, ani jego ojcostwo nie zostanie ustalone sądownie, wówczas dziecko nosi nazwisko matki. Jeśli także matka jest nieznana, wówczas sąd rodzinny nadaje dziecku nazwisko.

Zawarcie małżeństwa przez matkę dziecka pozamałżeńskiego

W sytuacji, gdy matka małoletniego dziecka zawiera małżeństwo z mężczyzną nie będącym jego ojcem, małżonkowie mogą złożyć oświadczenie przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, że dziecko to będzie nosić nazwisko takie, jakie noszą lub nosiłyby dzieci pochodzące z tego związku. Jeśli dziecko jednak nosi nazwisko swojego ojca ( byłego męża matki; ojca, który dziecko uznał) albo dziecko nosi nazwisko powstałe z połączenia nazwisko obojga rodziców, zmiana nazwiska nie jest dopuszczalna. Gdy dziecko ukończy 13 rok życia, do zmiany nazwiska potrzebna jest jego zgoda.

Przykład: Alicja ma dziecko panieńskie. Dziecko nosi jej nazwisko, mimo, iż ojciec biologiczny je uznał. Alicja wyszła za mąż za Krzysztofa. Oboje postanowili, że dziecko powinno nosić nazwisko takie, jak dzieci z ich małżeństwa. Taka zmiana nazwiska dla dziecka jest dopuszczalna, gdyż dziecko nie nosi nazwiska swojego ojca.

Przykład: Dorota jest wdową, ma dwoje dzieci- 13 letnią córkę i 18 to letniego syna. Dzieci noszą nazwisko po zmarłym mężu Doroty. Dorota wyszła za mąż za Henryka, który chciałby nadać dzieciom swoje nazwisko. Nie będzie to dopuszczalne- gdyż dzieci noszą nazwisko swojego ojca. Ponadto syn Doroty jest pełnoletni.

Jakie są konsekwencje nadania dziecku nazwiska ojca? Czy oznacza to też konieczność alimentów na dziecko? Czy można nadać dziecku nazwisko ojca, ale spowodować, aby nie miał on do dziecka praw?

Generalnie posiadanie przez dziecka nazwiska ojca oznacza, że zachodzi prawny stosunek pomiędzy dzieckiem i ojcem, że prawo uznaje, że mężczyzna ten jest ojcem danego dziecka. Sam akt nadania dziecku nazwiska ojca nie dzieje się więc zwykle w oderwaniu od stosunku prawnego łączącego ojca i dziecko. Wiele osób pyta, czy można nadać dziecku nazwisko ojca, ale tak, aby nie wiązało się to z żadnymi prawami ojca względem dziecka. Mowa tu generalnie o dzieciach pochodzących ze związków nieformalnych, gdyż dziecko małżeńskie automatycznie nabywa nazwisko ( zazwyczaj męża matki) i mężczyzna ten ma nad dzieckiem władzę rodzicielską.

Gdy ojciec uznaje dziecko, nabywa pełnię praw rodzicielskich do niego. Można zdecydować, że dziecko będzie nosić nazwisko matki, czy nazwisko podwójne ale i tak sam fakt uznania rodzi między ojcem i dzieckiem więź prawną, ze wszelkimi tego konsekwencjami, a więc np. możliwością żądania alimentów od ojca. Ojciec mając pełnię władzy rodzicielskiej ma prawo współdecydować o sprawach związanych z dzieckiem.

W przypadku sądowego ustalenia ojcostwa ojciec zyskuje władzę rodzicielską tylko wtedy, gdy tak zdecyduje sąd. Może więc zdarzyć się i tak, że dziecko będzie nosić nazwisko ojca, ale ojciec nie będzie miał do niego władzy rodzicielskiej. Możliwa jest też sytuacja odwrotna- czyli dziecku nie zostanie nadane nazwisko ojca, ale będzie miał on władzę rodzicielską. O ile ojcostwo będzie uznane, niezależnie od tego, czy dziecko nosi nazwisko ojca i czy ojcu przyznana została władza rodzicielska, dziecku należą się od ojca alimenty.

Zgoda na wyjazd dziecka za granicę

Zgoda na wyjazd dziecka za granicę

Wyjazd dziecka za granicę należy do tzw. istotnych spraw z zakresu sprawowania władzy rodzicielskiej. Wymagane więc jest, aby obydwoje rodzice podjęli decyzję w tym zakresie, chyba że: edno z rodziców nie żyje, jest pozbawione władzy rodzicielskiej, ma ograniczoną władzę rodzicielską ( a zakres jej wykonywania nie obejmuje podejmowania decyzji w kwestii wyjazdów dziecka za granicę), ojcostwo ojca nie będącego mężem matki nie zostało ustalone.
Przykład: ojciec i matka dziecka nie są małżeństwem, mieszkają osobno, ale ojciec uznał w urzędzie stanu cywilnego dziecko. Przysługuje im więc obojgu władza rodzicielska. Dziecko mieszka u swojej matki- matka zamierza wyjechać z dzieckiem do Anglii, ponieważ dostała tam pracę. Musi w tym celu uzyskać zgodę ojca dziecka.
Przykład: rodzice dziecka są małżeństwem, jednak ojcu władza rodzicielska została ograniczona przez sąd rodzinny jedynie do prawa kontaktów z dzieckiem. W takim przypadku matka może samodzielnie decydować o wyjeździe z dzieckiem za granicę.
Przykład: ojciec dziecka nie żyje, wychowuje się ono z matką i jej mężem. Mąż matki ( ojczym) nie zgadza się na wyjazd dziecka za granicę. Nie przysposobił on dziecka. W tym przypadku decyduje matka dziecka, ponieważ ojczym nie jest podmiotem uprawnionym do wykonywania władzy rodzicielskiej nad dzieckiem.

Poza powyższymi przypadkami, konieczne jest, aby rodzice wspólnie zgodzili się na wyjazd dziecka. Dotyczy to zarówno wyjazdu na stałe ( np. z jednym z rodziców, który wyjeżdża w celach zarobkowych), jak i wyrobienia paszportu, czy też jednorazowego wyjazdu (np. na wycieczkę).
Podstawą prawną jest w tym przypadku art. 97 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który mówi, iż: § 1. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest obowiązane i uprawnione do jej wykonywania.
§ 2. Jednakże o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie; w braku porozumienia między nimi rozstrzyga sąd opiekuńczy.

Zgoda nie musi być wyrażona w jakiejś szczególnej formie, choć dla celów dowodowych, warto, aby była wyrażona np. w zwykłej formie pisemnej lub w formie aktu notarialnego. Zgoda na wyrobienie dziecku paszportu wymaga podpisów obojga rodziców w urzędzie paszportowym, ewentualnie dokumentu notarialnego, zaświadczającego o zgodzie rodzica na paszport dla dziecka. Wiele zależy także od kraju, do jakiego udaje się rodzic z dzieckiem- jeśli do kraju tego potrzebna jest wisa, wówczas urząd konsularny kraju docelowego będzie żądać, aby oboje rodzice wyrazili zgodę na wydanie wizy.

Istotne jest, aby rodzic wyjeżdżający z dzieckiem za granicę posiadał dowód na wyrażenie zgody przez drugiego rodzica, tak jak wspomniano, najlepiej w formie aktu notarialnego. W razie konfliktu między rodzicami lub braku zgody na wyjazd dziecka, drugi rodzic może bowiem złożyć zawiadomienie o przestępstwie uprowadzenia dziecka za granicę. Wiele oczywiście zależy też o konkretnego przypadku- czy i w jaki sposób jest uregulowana sprawa tego, które z rodziców sprawuje opiekę nad dzieckiem.

Należy także podkreślić, że sam fakt wyrażenia zgody przez jednego z rodziców na wyrobienie paszportu dziecku nie oznacza, że rodzic ten wyraża domniemaną zgodę na wyjazd dziecka na stałe za granicę. Paszport służyć może bowiem tylko wyjazdom wakacyjnym, a więc krótkoterminowym.

W sytuacji, gdy rodzice nie mogą dojść do porozumienia w każdej istotnej sprawie dotyczącej dziecka, w tym wyjazdu za granicę czy wyrobienia paszportu, każde z nich może zwrócić się do sądu rodzinnego o rozstrzygnięcie. Sąd orzeka mając na uwadze dobro dziecka. Sądem właściwym jest sąd rejonowy miejsca zamieszkania lub pobytu dziecka, wydział rodzinny.

Zawarcie małżeństwa przez nieletnią

Zawarcie małżeństwa przez małoletnią

Zgodnie z kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, związek małżeński może być zawarty przez osoby, które ukończyły 18 rok życia. Jednak kobieta, która ukończyła 16 rok życia, a nie ukończyła 18 lat, może zawrzeć małżeństwo, o ile wyrazi na to zgodę sąd rodzinny. Mężczyzna, który nie ukończył 18 lat, nie może zawrzeć ważnego małżeństwa cywilnego, nawet za zgodą sądu.

W celu uzyskania zgody sądu rodzinnego, kobieta powinna złożyć wniosek do sądu rejonowego wydział rodzinny i nieletnich, właściwego ze względu na miejsce swojego zamieszkania. Rodzice ( o ile mają władzę rodzicielską nad małoletnią) i partner ( osoba, z którą ślub ma zostać zawarty) są z mocy prawa uczestnikami postępowania. Sąd wydaje postanowienie o zgodzie lub jej braku na podstawie analizy sytuacji małoletniej. Sąd kieruje się tutaj ważnymi przesłankami przemawiającymi za celowością wyrażenia zgody na ślub. Typowym powodem, który sąd bierze pod uwagę jest ciąża małoletniej. Jednak należy zaznaczyć, że sam fakt ciąży nie daje podstaw do wydania postanowienia wyrażającego zgodę- sąd musi nabrać przekonania, że w określonych okolicznościach jest to w najlepszym interesie małoletniej oraz zakładanej przez nią rodziny.

Okoliczności, które będą rozważane przez sąd, to to, czy przyszli małżonkowie będą posiadać środki na utrzymanie się ( np. czy partner pracuje, czy posiada zawód), czy nieletnia jest wystarczająco dojrzała emocjonalnie i zdaje sobie sprawę z powagi sytuacji, itp.

Z wnioskiem może wystąpić tylko sama zainteresowana, nie mogą tego zrobić za nią rodzice. Do wniosku należy dołączyć dowód opłacenia opłaty sądowej w wysokości 100 zł- opłatę można uiścić w postaci znaków opłaty sądowej lub przelewem na konto ministerstwa sprawiedliwości. Jeśli ktoś nie może ponieść kosztów sądowych, należy jednocześnie złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek należy własnoręcznie podpisać.

Postanowienie sądu w przedmiocie zgody na zawarcie małżeństwa przedstawiane jest następnie wraz z innymi dokumentami w urzędzie stanu cywilnego.

Zawarcie małżeństwa przez nieletnią powoduje, że z mocy prawa staje się ona pełnoletnia. Nawet gdyby małżeństwo unieważniono przed ukończeniem przez nią 18 roku życia, nie traci ona pełnoletniości.

autorka: mgr Anna Szul-Szywała

Uznanie zagranicznego wyroku rozwodowego w Polsce

Uznanie w Polsce zagranicznego wyroku rozwodowego

Wyrok rozwodowy wydany za granicą, nie jest od razu prawomocny w Polsce. Oznacza to, że dopóki nie zostanie on uznany przez polski sąd, na terytorium Polski nie jest on ważny- byli małżonkowie będą traktowani tak, jakby nadal byli małżeństwem.

W celu uznania zagranicznego wyroku rozwodowego, należy wystąpić z wnioskiem do sądu o jego uznanie. ( Wzór takiego wniosku podajemy w dziale wzory pism). Pismo powinno być złożone w sądzie, w okręgu którego małżonkowie mieli ostatnie wspólne miejsce zamieszkania, a jeśli małżonkowie nie zamieszkiwali razem w Polsce, sąd okręgowy, właściwy dla ostatniego miejsca zamieszkania w Polsce wnioskodawcy. Jeśli wnioskodawca także nie zamieszkiwał w Polsce, wówczas wniosek o uznanie składa się do Sądu Okręgowego w Warszawie.

W sądach dostępne są wzory wniosków o uznanie wyroku rozwodowego. Warto jednak pamiętać, że wniosek ten powinien zawierać dokładne dane osobowe ( imię i nazwisko, adres, oraz adres do doręczeń w Polsce) wnioskodawcy oraz byłego małżonka. Jeśli nie jest znany obecny adres byłego małżonka, wówczas podać należy ostatni znany adres. Jeśli wnioskodawca/wnioskodawczyni będzie reprezentowana przez pełnomocnika w Polsce, to należy podać dokładne dane tej osoby wraz z adresem, oraz dołączyć pełnomocnictwo. We wniosku należy także podać dane dotyczące obywatelstwa małżonków- obecnego i uprzedniego. Uzasadnienie wniosku powinno zawierać informację o tym, czy w Polsce toczyło się postępowanie rozwodowe, oraz jaki interes prawny kieruje wnioskodawcą/wnioskodawczynią przy składaniu wniosku. Interes prawny to inaczej określenie, do czego potrzebne jest uznanie wyroku rozwodowego- przyczynami może być np. zawarcie nowego małżeństwa w Polsce, wpisanie wyroku rozwodowego w polskie księgi stanu cywilnego celem zmiany stanu cywilnego, itp.

Do wniosku należy dołączyć dokumenty, które udokumentują fakt orzeczenia rozwodowego. Będzie to odpis wyroku rozwodowego wydanego za granicą, wraz z klauzulą stwierdzającą prawomocność tego wyroku, potwierdzone przez polski konsulat za granicą, wraz z 3 kopiami tego dokumentu. Oba te dokumenty należy mieć przetłumaczone przez tłumacza przysięgłego. Jeśli tłumaczenie było robione za granicą, to także tłumaczenie powinno być zalegalizowane przez konsulat. Jeśli małżeństwo było zawarte w Polsce lub wpisane w polskie akta stanu cywilnego, wówczas, należy dołączyć odpis aktu małżeństwa. Gdy wnioskodawca będzie reprezentowany przez pełnomocnika, to także ważne pełnomocnictwo.

W przypadkach, gdy miejsce zamieszkania małżonka rozwiedzionego nie jest możliwe do ustalenia, w wyniku czego nie można mu dostarczyć wniosku i zawiadomienia o terminie rozprawy, sąd może nakazać ustanowienie kuratora dla osoby nieobecnej, celem reprezentowania interesów tegoż małżonka.

Wniosek składa się osobiście na dziennik podawczy sądu albo wysyła listem poleconym z potwierdzeniem nadania. Od pozwu pobierana jest opłata 300 zł. Jeśli wnioskodawca nie posiada dochodów pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, może złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów. Wniosek należy własnoręcznie podpisać.

Prawomocne postanowienie o uznaniu wyroku sądu rozwodowego jest podstawą do dokonania zmian w księgach stanu cywilnego.

autorka: Anna Szul-Szywała

Zachowek

Zachowek

Co to jest zachowek?

Majątek osoby zmarłej, która w chwili śmierci nie pozostawiła testamentu, dziedziczą zgodnie z porządkiem ustalonym przez prawo spadkowe członkowie jej rodziny. Jednak, prawo spadkowe przewiduje także możliwość zadecydowania przez spadkodawcę, iż po jego/jej śmierci majątek przypadnie określonym osobom, niekoniecznie z rodziny. Zachowek ma za zadanie chronić prawa najbliższych osób zmarłego, które dziedziczyłyby majątek, gdyby nie fakt, że spadkodawca pozostawił testament. Prawo uznaje, że najbliższe osoby, a więc małżonek, zstępni ( dzieci, wnuki) oraz rodzice zmarłego, którzy dziedziczyliby, gdyby zmarły nie pozostawił testamentu, mają prawo do części tego majątku, który by im przypadał w udziale. I tak, dzieci małoletnie oraz osoby trwale niezdolne do pracy mają prawo do zachowku w wysokości 2/3 udziału, który otrzymałyby, gdyby dziedziczyły z ustawy. Dla innych osób wysokość zachowku to połowa udziału spadkowego.

Zachowek nie należy się spadkobiercom ustawowym lub podlega zmniejszeniu, jeśli otrzymali od zmarłego w postaci zapisu lub darowizny uczynionej nie dawniej niż 10 lat wstecz licząc od otwarcia spadku ( śmierci spadkobiercy) przedmioty majątkowe stanowiące równowartość zachowku lub przekraczające go.

Przykładowo: zmarły pan Józef pozostawił po sobie dwoje dzieci- jedno 16 letnie, drugie 22 letnie. W chwili śmierci był żonaty. Cały swój majątek pozostawił konkubinie w testamencie notarialnym. Gdyby nie było testamentu, spadkobiercami byłyby dzieci oraz żona, każde po 1/3 majątku. W takiej sytuacji mogą dochodzić od konkubiny pana Józefa równowartość: żona 1/6 spadku ( ½ x 1/3), dziecko młodsze: 1/3 spadku ( 2/3x 1/3) , starsze dziecko 1/6 spadku.

Wydziedziczenie: pozbawienie prawa do zachowku:

Spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych (dzieci, wnuki, prawnuki), małżonka i rodziców zachowku, jeżeli uprawniony do zachowku:

1) wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;

2) dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;

3) uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

Jeśli wydziedziczenie miało miejsce, wówczas osoby ustawowo uprawnione do zachowku nie będą miały prawa żądania go.

W jaki sposób i od kogo można dochodzić zachowku?

Osoby uprawnione mogą dochodzić zachowku od spadkobiercy w postaci sumy pieniężnej, stanowiącej część udziału spadkowego. Z roszczeniem takim występuje się na drodze postępowania cywilnego. Roszczenie o zachowek przedawnia się po 3 latach licząc od daty otwarcia testamentu.

Obowiązki osoby prowadzącej firmę wobec ZUS

Jakie mam obowiązki wobec ZUS prowadząc 1- osobową firmę?

Przede wszystkim należy się zarejestrować w ZUS w ciągu 7 dni, licząc od rozpoczęcia działalności gospodarczej. (nie od daty zarejestrowania firmy w ewidencji działalności gospodarczej, ale od dnia który został podany przy rejestracji jako data rozpoczęcia działalności). W tym celu należy złożyć formularze ZUS ZUA, ZUS ZFA.

Pomocne w wypełnieniu tych druków są instrukcje ZUS, które można otrzymać lub wypożyczyć w oddziałach ZUS.

Następnie należy składać praktycznie co miesiąc deklarację ZUS DRA do 10. dnia każdego miesiąca, z dołu za dany miesiąc kalendarzowy. ( czyli np. do 10 maja składamy deklarację za kwiecień). ZUS na stronie internetowej oraz w swoich oddziałach udostępnia przykładowo wypełnione druki ZUS DRA. W formularzach tych określone są podstawy składek oraz ich wysokość. Wysokość składek wynikających z deklaracji ZUS DRA należy wpłacać również do 10. dnia każdego miesiąca, z dołu za dany miesiąc kalendarzowy. ( czyli np. do 10 maja wpłacamy składkę za kwiecień). UWAGA! dla ZUS liczy się data wpłynięcia składki na konto, a nie data wysłania pieniędzy.

Jeśli przedsiębiorca zatrudnia pracowników, to wówczas musi także zgłosić ich do ubezpieczenia oraz odprowadzać za nich składki. Dotyczy to zarówno osób zatrudnionych na umowę o pracę, jak i zlecenia czy dzieła.

Co się stanie, jeśli nie wpłacę składki w terminie?

W takim przypadku zostaje zerwana umowa ubezpieczenia. Trzeba na nowo rejestrować się do ubezpieczeń. Jeśli opóźnienie w zapłacie składki spowodowane było przez ważne względy, które uniemożliwiły osobie wpłacić składkę w terminie, to należy złożyć wniosek o przywrócenie terminu do złożenia składki i jeśli zostanie on pozytywnie rozpatrzony przez właściwy inspektorat ZUS, umowa jest kontynuowana.

Jestem zatrudniona na umowę o pracę i chcę prowadzić firmę. Czy muszę płacić jakieś składki na ZUS?

W takim przypadku, jeśli osoba prowadząca działalność gospodarczą jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę i zarabia co najmniej wysokość najniższego wynagrodzenia, to zobowiązana jest opłacać składkę zdrowotną na siebie. Musi się zarejestrować w ZUS wypełniając formularze ZUS ZZA i ZUS ZFA. Podlega także obowiązkowi składania deklaracji miesięcznych ZUS DRA.

Byłam zatrudniona na umowę o pracę i prowadziłam firmę. Opłacałam składki zdrowotne. Obecnie rozwiązałam umowę o pracę. W jaki sposób mam to zgłosić do ZUS?

Należy w ciągu 7 dni od zmiany podstawy ubezpieczenia należy zgłosić ten fakt w ZUS składając formularz ZUS ZWUA( wyrejestrowania się z ubezpieczenia zdrowotnego) i zarejestrować się do pełnego ubezpieczenia. Od tej pory trzeba będzie opłacać składki ZUS na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne.

Jakie warunki trzeba spełniać, aby móc skorzystać ze zniżek w ZUS dla nowych przedsiębiorców?

Obniżone składki w ZUS dla tzw. nowych przedsiębiorców przysługują osobom, które:

-rozpoczęły prowadzenie działalności gospodarczej najwcześniej 25 sierpnia 2005 roku i nie prowadziły działalności gospodarczej przez ostatnie 60 miesięcy;

-nie prowadzą działalności na rzecz swojego dotychczasowego pracodawcy, na rzecz którego przed dniem rozpoczęcia działalności gospodarczej w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym wykonywały w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej;

Jak długo można korzystać ze zniżek w ZUS?

Obniżona podstawa wymiaru składek obowiązuje przez okres 2 lat (24 miesięcy kalendarzowych).

Czy muszę korzystać z obniżonych składek ZUS?

Nie, nowi przedsiębiorcy, którzy chcieliby liczyć na wyższy wymiar emerytur, rent i innych świadczeń z ZUS, mogą opłacać stawki ZUS w pełnej wysokości.

autorka: mgr Anna Szul-Szywała