Pełnomocnictwo uregulowane zostało w art. 98- 108 Kodeksu Cywilnego (dalej KC). Prawo polskie rozróżnia dwa rodzaje umocowania, dzieląc według tego kryterium przedstawicielstwo na: pełnomocnictwo i przedstawicielstwo ustawowe (art. 96 par. 1 KC).
Przedstawicielstwo ustawowe to takie sytuacje gdy z mocy prawa dana osoba jest uprawniona do reprezentowania innej osoby bez konieczności zawierania dodatkowych umów. Tak jest np. w przypadku dzieci i rodziców, kiedy to rodzice z mocy prawa, chyba że są pozbawieni praw rodzicielskich, są przedstawicielami ustawowymi dzieci i mają prawo i obowiązek reprezentować dzieci i działać w ich imieniu.
Pełnomocnictwo to taki stosunek prawny gdy jedna osoba występuje w charakterze i na rzeczdrugiej osoby na podstawie zawartego między nimi stosunku prawnego, tzn. Nie na podstawieustawy, ale na mocy oświadczenia woli. W stosunku do pełnomocnictwa źródłem umocowania jest więc jednostronne oświadczenie woli reprezentowanego zwanego mocodawcą. Natomiast przedstawiciela określa się w tym stosunku prawnym mianem pełnomocnika. Oznacza to, że do tego, aby powstał prawny stosunek pełnomocnictwa, wystarczy, że mocodawca złoży oświadczenie woli osobie, która będzie go reprezentować. Dla wielu czynności prawnych wystarczy, że mocodawca udzieli pełnomocnictwa ustnie, natomiast są też sytuacje, kiedy do tego aby pełnomocnictwo było ważne wymagana jest specjalna forma- np. Pisemna, czy też w formie aktu notarialnego. Dobrze jednak w każdym przypadku, nawet gdy wystarcza wg przepisów prawa forma ustna, mieć też pełnomocnictwo na piśmie. W ten sposób można łatwo udowodnić osobom, z którymi dokonuje się czynności prawnych w imieniu mocodawcy, że jest się do nich uprawnionym. Pełnomocnik musi mieć zdolność do czynności prawnych. Wystarczy aby miał ograniczoną zdolność do czynności prawnych ( art. 100 KC).
Forma pełnomocnictwa
Jak to już zostało wspomniane, pełnomocnictwo może być udzielone w dowolnej formie, chyba że:
pod sankcją nieważności przewidziana została forma szczególna np. sprzedaż nieruchomości-forma aktu notarialnego. W takim przypadku jeśli pełnomocnictwo nie jest udzielone w formie aktu notarialnego, wówczas notariusz nie uzna go i pełnomocnik nie będzie mógł dokonać czynności prawnej w imieniu mocodawcy; albo jeżeli dla określonych rodzajów pełnomocnictw szczególny przepis wymaga określonej formy. Oznacza to, że gdy przepis prawa wymaga, aby w danej sytuacji pełnomocnictwo było udzielone w danej formie, to niedochowanie tej formy powoduje, że pełnomocnik nie będzie mógł działać na rzecz mocodawcy.
Czy pełnomocnik może ustanowić dalszych pełnomocników?
Według art. 106 KC ustanowienie dalszych pełnomocników ( substytutów) jest dopuszczalne, gdyumocowanie takie wynika: 1) z treści pełnomocnictwa 2) z ustawy 3) ze stosunku prawnego. Możewięc być tak, że w treści pełnomocnictwa mocodawca zezwala pełnomocnikowi na to, aby ten udzielił pełnomocnictw innym osobom do reprezentowania mocodawcy, albo możliwość taką przewiduje przepis prawa wprost, albo też sama natura stosunku prawnego (umowy, czy innego zdarzenia) wskazuje na możliwość udzielenia dalszych pełnomocnictw.
Rodzaje pełnomocnictwa
Wyróżniamy następujące typy pełnomocnictw: 1)pełnomocnictwo ogólne, umocowanie do czynności zwykłego zarządu np. do pobierania czynszu; 2)pełnomocnictwo rodzajowe 3)pełnomocnictwo szczególne, które dotyczy indywidualnie określonej czynności prawnej. Przykłady: Pełnomocnictwo ogólne- czynności zwykłego zarządu, czyli prowadzenie spraw związanych z np. bieżącym zarządem nieruchomością; Pełnomocnictwo szczególne- np. sprzedaż określonego mieszkania, sprawy dotyczące małżonków (zawarcie małżeństwa). Adwokat będący pełnomocnikiem małżonka w przypadku rozwodu czy separacji musi mieć pełnomocnictwo do tej konkretnej sprawy (rozwodu, separacji) nie wystarczy pełnomocnictwo ogólne. Pełnomocnictwo rodzajowe, to takie, dzięki któremu któremu pełnomocnik będzie mógł dokonywać w imieniu mocodawcy czynności prawnych określonego rodzaju np. sprzedawanie nieruchomości, zawieranie umów o pracę w imieniu przedsiębiorstwa.
Co to są czynności z samym sobą?
O czynności prawnej "z samym sobą" mówi się na określenie następujących sytuacji: 1) gdy jedna osoba A występuje we własnym imieniu, a równocześnie jako reprezentant osoby B, która jest drugą stroną czynności prawnej 2) gdy A sama nie jest stroną czynności prawnej (umowy), lecz równocześnie reprezentuje obie jej strony -osoby B i C. Generalnie nie można zawierać czynności " z samym sobą" w prawie polskim. Od tej reguły przewidziane są dwawyjątki: 1)gdy ze względu na treść czynności prawnej wyłączona jest możliwość naruszenia interesów mocodawcy 2)gdy mocodawca na to zezwoli.
Kiedy gaśnie pełnomocnictwo
Umocowanie do działania w imieniu mocodawcy gaśnie z różnych przyczyn. Po pierwsze wtedy, gdy zajdą okoliczności wskazane w treści samego pełnomocnictwa (np. Pełnomocnik miał nabyć na rzecz mocodawcy samochód, czego dokonał, pełnomocnictwo więc gaśnie, bo skończyła się czynność prawna, do której był umocowany). Po drugie, z powodu odwołania pełnomocnictwa. Po trzecie, w razie śmierci pełnomocnika lub mocodawcy albo likwidacji osoby prawnej. Ponadto wówczas, gdy pełnomocnik zrzeknie się pełnomocnictwa, utraci zdolność do czynności prawnych.
Może zdarzyć się i tak, że dojdzie do wygaśnięcia pełnomocnictwa- np. Było ono udzielone na pewien okres czasu i czas ten minął.
Pełnomocnictwo do reprezentacji przed sądem
Strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników. To, kto może być pełnomocnikiem w postępowaniu sądowym zależy od rodzaju postępowania. I tak, w postępowaniu administracyjnym pełnomocnikiem może być osoba fizyczna posiadająca zdolność do czynności prawnych. Może więc to być ktoś z rodziny, osoba obca, adwokat, radca prawny. W postępowaniu cywilnym pełnomocnikiem przed sądem w sprawach cywilnych może być przede wszystkim adwokat lub radca prawny, a także rodzice, rodzeństwo. współuczestnik sporu. W postępowaniu karnym pełnomocnikiem oskarżonego/podejrzanego może być jedynie adwokat (względnie aplikant adwokacki). Osoba pokrzywdzona może także powołać pełnomocnika- adwokata. Ilość pełnomocników procesowych, których strona może powołać do reprezentowania jej interesów w procesie jest ograniczona w postępowaniu karnym- oskarżony może mieć jednocześnie 3 obrońców.
