Kto może ubiegać się o pomoc prawną z urzędu w sprawach cywilnych?
Istotą pomocy prawnej z urzędu jest to, iż zapewniana jest ona osobom, które z powodu niskich dochodów nie mogą ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego, a korzystanie z usług profesjonalisty jest konieczne do obrony ich praw.
Osoba, która została zwolniona w całości lub w części od kosztów sądowych może złożyć wniosek o przyznanie jej pełnomocnika z urzędu. Wniosek taki strona może składać jednocześnie z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek może być w formie pisemnej, ale można go także złożyć ustnie do protokołu w sądzie. Od postanowienia odmawiającego przyznania pomocy prawnej z urzędu można się odwołać do sądu wyższej instancji.
Sąd przyzna pomoc prawną z urzędu wówczas, gdy uzna, że udział profesjonalnego pełnomocnika jest w sprawie niezbędny. Dzieje się tak w sprawach wyjątkowo skomplikowanych, gdy osoba nie mająca wykształcenia prawniczego może nie poradzić sobie w obronie swoich praw. Przyznanie adwokata z urzędu nie jest jednak automatyczne, sąd musi dojść do przekonania, że udział pełnomocnika jest konieczny.
Także osoba, która korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych ( wykaz spraw w artykule o zwolnieniu od kosztów sądowych) może wnioskować o przyznanie jej pełnomocnika z urzędu. Sąd przyzna taką pomoc wówczas, gdy na podstawie oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach, wykaże, że nie może bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny ponieść kosztów pełnomocnika procesowego.
Czy osoba, której przyznano adwokata z urzędu ma wpływ na wybór osoby pełnomocnika?
Nie. Sąd, który wyda postanowienie o przyznaniu adwokata/radcy prawnego w sprawie zwraca się do okręgowej izby adwokatów/ radców prawnych o wyznaczenie osoby pełnomocnika. Tak więc to rada adwokatów lub radców prawnych decyduje o wyborze. Nie istnieje też w Polsce instytucja "obrońcy z urzędu", czyli prawników, którzy zajmowaliby się tylko pomocą prawną wynagradzaną przez Skarb Państwa. Każdy adwokat czy radca prawny może zarówno być pełnomocnikiem z wyboru jak i z urzędu ( jeśli do danej sprawy wyznaczy go jego rada adwokacka czy radcowska). Należy jednak wziąć pod uwagę, że wyznaczony adwokat ma prawo posługiwać się zastępstwem np. swoim aplikantem ( osobą, która uczy się na adwokata/radcę) czy innym prawnikiem pracującym w danej kancelarii.
autorka: mgr Anna Wagrowski
