W sprawach cywilnych obowiązują następujące zasady właściwości sądowej:
A. właściwość rzeczowa sądu (czyli kiedy właściwy jest sąd rejonowy a kiedy okręgowy)
Co do zasady we wszystkich sprawach właściwy jest sąd powiatowy (rejonowy), chyba że ustawa zastrzega, iż właściwy w danym przypadku jest sąd wojewódzki (okręgowy).
Do wyjątków, a więc spraw rozpatrywanych przez sądy okręgowe należą:
sprawy o prawa niemajątkowe i łącznie z nimi dochodzone roszczenia majątkowe oprócz spraw o ustalenie lub zaprzeczenie pochodzenia dziecka, o unieważnienie uznania dziecka oraz o rozwiązanie przysposobienia; będą to wszelkie sprawy, w których ktoś dochodzi praw niemajątkowych, a więc np. związanych z ochroną dóbr osobistych. Jeśli jednocześnie ta osoba dochodzi np. odszkodowania wraz z dochodzeniem swoich praw, to wówczas, mimo, iż żądanie odszkodowania ma charakter majątkowy- sprawa toczyć się będzie przed sądem okręgowym.
sprawy o ochronę praw autorskich, jak praw wynikających z opatentowania wynalazków lub rejestracji wzorów użytkowych i zdobniczych oraz znaków towarowych;
sprawy o roszczenia wynikające z Prawa prasowego;
sprawy o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa trzydzieści tysięcy złotych, oprócz spraw o alimenty, o naruszenie posiadania i o zniesienie wspólności majątkowej między małżonkami, oraz spraw o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
Sąd okręgowy będzie więc właściwy gdy np. ktoś dochodzi odszkodowania, a suma odszkodowania, której żąda przekracza 75tys. zł.Jeśli jednak żona żąda alimentów od męża i łączna ich wartość przekroczy 75 tys. zł, to i tak właściwy będzie sąd rejonowy.
Sprawy o orzeczenie przepadku świadczenia na rzecz Skarbu Państwa, jeżeli świadczenie to zostało spełnione w zamian za dokonanie czynu zabronionego przez ustawę lub w celu niegodziwym;
Sprawy o wydanie orzeczenia zastępującego uchwałę spółdzielni
B. właściwość miejscowa
Generalna zasada mówi, że właściwy jest sąd miejsca zamieszkania pozwanego (czyli tej strony w postępowaniu, przeciwko której toczy się sprawa).
- Jeżeli pozwany nie ma miejsca zamieszkania w Polsce, ogólną właściwość oznacza się według miejsca jego pobytu w Polsce, a gdy nie jest ono znane lub nie leży w Polsce - według ostatniego miejsca zamieszkania pozwanego w Polsce.
C. Właściwość wyłączna
Istnieją pewne kategorie spraw, do których rozpatrywania powołane są sądy według poniższych zasad:
-sprawy o prawa rzeczowe związane z nieruchomością, w tym spory o własność i posiadanie wytacza się wg miejsca położenia nieruchomości
-sprawy ze stosunku małżeństwa wytacza się przed sąd, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie wspólne zamieszkanie, jeżeli choć jedno z nich w okręgu tym jeszcze stale przebywa. W braku takiej podstawy wyłącznie właściwy jest sąd miejsca zamieszkania strony pozwanej, a gdy i tej podstawy nie ma - sąd miejsca zamieszkania powoda. Warto dodać, że sprawy o rozwód i separację składa się do sądu okręgowego.
-Powództwo z tytułu dziedziczenia, zachowku, jak również z tytułu zapisu, polecenia oraz innych rozporządzeń testamentowych wytacza się wyłącznie przed sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a jeżeli jego miejsca zamieszkania w Polsce nie da się ustalić, przed sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część;
-Powództwo ze stosunku członkostwa spółdzielni, spółki lub stowarzyszenia wytacza się wyłącznie według miejsca ich siedziby;
D. Właściwość przemienna
W poniższej kategorii spraw istnieje możliwość wyboru właściwości miejscowej sądu, albo według właściwości ogólnej albo według następujących zasad.:
-sprawy o roszczenie alimentacyjne oraz o ustalenie ojcostwa i związane z tym roszczenia wytoczyć można według miejsca zamieszkania osoby uprawnionej
-Powództwo o ustalenie istnienia umowy, o jej wykonanie, rozwiązanie lub unieważnienie, jako też o odszkodowanie z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy wytoczyć można przed sąd miejsca jej wykonania. W razie wątpliwości miejsce wykonania umowy powinno być stwierdzone dokumentem.
-Powództwo o roszczenie majątkowe wytoczyć można przez sąd, w którego okręgu znajduje się jednostka organizacyjna pozwanego lub jej zakład mający za zadanie prowadzenie działalności gospodarczej, jeżeli roszczenie pozostaje w związku z działalnością tej jednostki lub zakładu.
-Powództwo o roszczenie z czynu niedozwolonego wytoczyć można przed sąd, w którego okręgu nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę.
-Powództwo o zapłatę należności za prowadzenie sprawy wytoczyć można przed sąd miejsca, gdzie pełnomocnik procesowy sprawę prowadził.
-Powództwo o roszczenie ze stosunku najmu lub dzierżawy nieruchomości wytoczyć można przed sąd miejsca położenia nieruchomości.
E. Właściwość sądów w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych:
Powództwo w sprawach z zakresu prawa pracy może być wytoczone bądź przed sąd właściwości ogólnej pozwanego, bądź przez sąd, w którego okręgu praca jest, była lub miała być wykonywana, bądź też przed sąd, w którego okręgu znajduje się zakład pracy.
Do właściwości sądów rejonowych, bez względu na wartość przedmiotu sporu, należą sprawy z zakresu prawa pracy o ustalenie istnienia stosunku pracy, o uznanie bezskuteczności wypowiedzenia stosunku pracy, o przywrócenie do pracy i przywrócenie poprzednich warunków pracy lub płacy oraz łącznie z nimi dochodzone roszczenia i o odszkodowanie w przypadku nieuzasadnionego lub naruszającego przepisy wypowiedzenia oraz rozwiązania stosunku pracy, a także sprawy dotyczące kar porządkowych i świadectwa pracy oraz roszczenia z tym związane.
W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych właściwy do rozpoznania sprawy jest sąd, w którego okręgu ma miejsce zamieszkania strona odwołująca się od decyzji wydanej przez organ rentowy, chyba że przepis odrębny stanowi inaczej.
W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, w których wniesiono odwołanie od decyzji Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, wojskowego organu emerytalnego albo organu emerytalnego właściwego w stosunku do funkcjonariuszy Służby Więziennej, właściwy jest sąd, w którego okręgu ma siedzibę ten organ.
W sprawach, w których nie można określić właściwości sądu według przepisów paragrafów poprzedzających, jak również w sprawach, w których ubezpieczony zamieszkały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej otrzymuje świadczenie wypłacane przez wyznaczony przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyspecjalizowany oddział tego Zakładu albo Biuro Rent Zagranicznych, właściwy jest sąd, w którego okręgu ma siedzibę organ rentowy.
Sąd właściwy może na zgodny wniosek stron przekazać sprawę do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, rozpoznającemu sprawy z zakresu prawa pracy lub ubezpieczeń społecznych, jeżeli przemawiają za tym względy celowości. Postanowienie w tym przedmiocie może zapaść na posiedzeniu niejawnym. Sąd, któremu sprawa została przekazana, jest związany postanowieniem sądu przekazującego.
Link do strony Biuletynu Informacji Publicznej Ministerstwa Sprawiedliwości, na której znajdziesz dane adresowe wszystkich sądów powszechnych w Polsce oraz ich organizację i status.
W celu odnalezienia właściwego sądu należy:
Kliknąć na odpowiednią apelację i tam szukać według okręgu. Np. aby znaleźć sąd właściwy dla Krakowa Nowej-Huty, należy najpierw wejść w apelację krakowską, następnie w okręg krakowski i tam szukać danych sądu.
http://www.ms.gov.pl/bip/index.php?idkat=40
autorka: mgr Anna Szul-Szywała
