Co to jest zachowek?
Majątek osoby zmarłej, która w chwili śmierci nie pozostawiła testamentu, dziedziczą zgodnie z porządkiem ustalonym przez prawo spadkowe członkowie jej rodziny. Jednak, prawo spadkowe przewiduje także możliwość zadecydowania przez spadkodawcę, iż po jego/jej śmierci majątek przypadnie określonym osobom, niekoniecznie z rodziny. Zachowek ma za zadanie chronić prawa najbliższych osób zmarłego, które dziedziczyłyby majątek, gdyby nie fakt, że spadkodawca pozostawił testament. Prawo uznaje, że najbliższe osoby, a więc małżonek, zstępni ( dzieci, wnuki) oraz rodzice zmarłego, którzy dziedziczyliby, gdyby zmarły nie pozostawił testamentu, mają prawo do części tego majątku, który by im przypadał w udziale. I tak, dzieci małoletnie oraz osoby trwale niezdolne do pracy mają prawo do zachowku w wysokości 2/3 udziału, który otrzymałyby, gdyby dziedziczyły z ustawy. Dla innych osób wysokość zachowku to połowa udziału spadkowego.
Zachowek nie należy się spadkobiercom ustawowym lub podlega zmniejszeniu, jeśli otrzymali od zmarłego w postaci zapisu lub darowizny uczynionej nie dawniej niż 10 lat wstecz licząc od otwarcia spadku ( śmierci spadkobiercy) przedmioty majątkowe stanowiące równowartość zachowku lub przekraczające go.
Przykładowo: zmarły pan Józef pozostawił po sobie dwoje dzieci- jedno 16 letnie, drugie 22 letnie. W chwili śmierci był żonaty. Cały swój majątek pozostawił konkubinie w testamencie notarialnym. Gdyby nie było testamentu, spadkobiercami byłyby dzieci oraz żona, każde po 1/3 majątku. W takiej sytuacji mogą dochodzić od konkubiny pana Józefa równowartość: żona 1/6 spadku ( ½ x 1/3), dziecko młodsze: 1/3 spadku ( 2/3x 1/3) , starsze dziecko 1/6 spadku.
Wydziedziczenie: pozbawienie prawa do zachowku:
Spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych (dzieci, wnuki, prawnuki), małżonka i rodziców zachowku, jeżeli uprawniony do zachowku:
1) wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;
2) dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;
3) uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.
Jeśli wydziedziczenie miało miejsce, wówczas osoby ustawowo uprawnione do zachowku nie będą miały prawa żądania go.
W jaki sposób i od kogo można dochodzić zachowku?
Osoby uprawnione mogą dochodzić zachowku od spadkobiercy w postaci sumy pieniężnej, stanowiącej część udziału spadkowego. Z roszczeniem takim występuje się na drodze postępowania cywilnego. Roszczenie o zachowek przedawnia się po 3 latach licząc od daty otwarcia testamentu.
